Bản vẽ điện là gì? Cách đọc bản vẽ điện nhà ở cho người không chuyên

• Đọc chú thích trướcMỗi bộ bản vẽ có bảng ký hiệu riêng, đọc nó trước tiên
• Mạch riêngMáy lạnh, bình nóng lạnh, bếp từ nên có aptomat riêng
• Giữ bản hoàn côngĐể sau này khoan tường không trúng dây

Bản vẽ điện là bộ bản vẽ kỹ thuật cho biết điện trong nhà được bố trí và đấu nối thế nào: đèn nằm ở đâu, công tắc nào bật đèn nào, ổ cắm đặt chỗ nào, dây đi đường nào, mỗi mạch dùng aptomat và cỡ dây bao nhiêu. Thợ dựa vào bản vẽ để thi công, chủ nhà dựa vào đó để kiểm tra, và sau này sửa chữa cũng cần nó để khỏi đục nhầm.

Bài này giải thích một bộ bản vẽ điện nhà ở gồm những gì, ký hiệu thường gặp, cách đọc các con số ghi trên bản vẽ và những điểm chủ nhà nên tự kiểm tra trước khi cho thợ thi công.

1. Bản vẽ điện dùng để làm gì?

• Thi công đúng: thợ biết chính xác vị trí, độ cao và cách đấu từng thiết bị.
• Dự trù chi phí: từ bản vẽ đếm được số ổ cắm, công tắc, đèn, mét dây, mét ống để lập dự toán.
• An toàn: bản vẽ cho thấy mạch nào có chống giật, có tiếp địa, dây có đủ cỡ cho tải hay không.
• Sửa chữa về sau: bản vẽ hoàn công giúp biết dây đi trong tường chỗ nào, tránh khoan cắt trúng dây khi treo tranh, lắp kệ.

2. Một bộ bản vẽ điện nhà ở gồm những gì?

Bản vẽ	Thể hiện gì	Ai nên xem kỹ
Ghi chú chung, bảng ký hiệu	Quy ước ký hiệu, loại dây, chiều cao lắp thiết bị	Mọi người — đọc đầu tiên
Mặt bằng chiếu sáng từng tầng	Vị trí đèn, công tắc, công tắc nào điều khiển đèn nào	Chủ nhà, thợ
Mặt bằng ổ cắm, thiết bị	Ổ cắm, điểm cấp điện máy lạnh, bình nóng lạnh, bếp, máy bơm	Chủ nhà — đối chiếu với chỗ kê đồ đạc
Sơ đồ nguyên lý tủ điện (sơ đồ một sợi)	Aptomat tổng, các mạch nhánh, dòng định mức, cỡ dây	Thợ, người nghiệm thu
Mặt bằng đi dây, ống luồn	Đường ống đi âm tường, âm trần, âm sàn	Thợ; chủ nhà giữ lại để sau này sửa
Tiếp địa, chống sét	Cọc tiếp địa, dây nối đất, kim thu sét (nếu có)	Thợ
Điện nhẹ	Mạng internet, camera, truyền hình, chuông cửa	Chủ nhà, thợ
Bảng thống kê vật tư	Số lượng thiết bị, mét dây, mét ống	Chủ nhà — để dự toán

Nhà nhỏ có thể gộp vài bản vẽ vào một tờ, nhưng ít nhất nên có mặt bằng vị trí đèn – công tắc – ổ cắm và sơ đồ tủ điện.

3. Sơ đồ nguyên lý, sơ đồ lắp đặt và mặt bằng điện khác nhau thế nào?

Loại	Cho biết	Không cho biết
Sơ đồ nguyên lý	Thiết bị nào nối với thiết bị nào về mặt điện	Vị trí thật trong nhà
Sơ đồ lắp đặt	Vị trí lắp và đường đi dây thực tế; dùng để thi công, dự trù vật tư	Không cần thể hiện chi tiết nguyên lý từng mạch
Mặt bằng điện	Sơ đồ lắp đặt vẽ trên mặt bằng kiến trúc từng tầng	Thông số aptomat (nằm ở sơ đồ tủ điện)
Sơ đồ một sợi	Tủ điện có những mạch nào, mỗi mạch dùng aptomat và dây gì; mỗi đường dây vẽ bằng một nét dù thực tế có nhiều sợi	Vị trí thiết bị trong phòng

Ví dụ dễ hiểu: sơ đồ mạch điện cầu thang là sơ đồ nguyên lý — nó cho biết dây nào nối vào chân nào, còn công tắc đặt ở chân cầu thang hay giữa chiếu nghỉ thì phải xem mặt bằng.

4. Ký hiệu thường gặp trên bản vẽ điện

Hình vẽ	Ý nghĩa
Hình tròn có dấu X	Đèn (đèn ốp trần, đèn chùm, đèn âm trần…)
Chấm tròn có gạch xiên, đầu gạch có móc	Công tắc; số móc, số gạch cho biết công tắc đơn, đôi hay công tắc 2 chiều
Nửa hình tròn sát tường	Ổ cắm; có thêm vạch là ổ cắm đôi, có ký hiệu nối đất là ổ cắm 3 chấu
Nét đứt cong nối công tắc với đèn	Công tắc đó bật tắt đèn đó
Đường dây có các gạch nhỏ cắt ngang	Số gạch là số sợi dây đi trong đoạn ống đó
Hình chữ nhật, thường ghi chữ như TĐ, DB	Tủ điện, bảng điện
Chữ, số cạnh thiết bị (C1, L2…)	Thiết bị thuộc mạch nhánh số mấy trong tủ điện

Bảng trên theo cách vẽ phổ biến, gần với bộ ký hiệu quốc tế IEC 60617; ở Việt Nam có tiêu chuẩn TCVN 7922:2008 về ký hiệu bằng hình vẽ trên sơ đồ. Mỗi đơn vị thiết kế có thể vẽ hơi khác, nên luôn đối chiếu bảng chú thích của chính bộ bản vẽ trước khi kết luận.

5. Đọc chữ và số ghi trên bản vẽ điện

Ghi trên bản vẽ	Nghĩa là
Cu/PVC 2×2,5 mm²	Dây lõi đồng, vỏ nhựa PVC, 2 lõi, mỗi lõi tiết diện 2,5 mm²
MCB 1P 16A	Aptomat loại nhỏ, 1 cực, dòng định mức 16 ampe
MCB 2P 50A	Aptomat 2 cực (cắt cả dây pha và trung tính), 50 ampe — thường là aptomat tổng
RCBO 20A 30mA	Aptomat có chống giật: 20 ampe, tự ngắt khi dòng rò xuống đất chạm ngưỡng 30 mA
Ống D20	Ống luồn dây đường kính 20 mm
H = 1,4 m (hoặc +1400)	Thiết bị lắp cao 1,4 m tính từ mặt sàn hoàn thiện
1P, 3P	Một pha (nhà ở thông thường) hoặc ba pha

6. Cách đọc bản vẽ điện theo 5 bước

1. Đọc trang ghi chú chung và bảng ký hiệu. Biết quy ước trước thì đọc các tờ sau mới đúng.
2. Xem sơ đồ tủ điện để biết nhà có bao nhiêu mạch, mạch nào cấp cho tầng nào, thiết bị nào.
3. Lần theo từng mặt bằng: với mỗi phòng, tìm đèn, công tắc, ổ cắm; đối chiếu với chỗ đặt giường, tủ, bàn làm việc, kệ tivi.
4. Kiểm tra chiều cao và số lượng ổ cắm, công tắc theo thói quen sinh hoạt của gia đình.
5. Ghi lại mọi thay đổi khi thi công và yêu cầu cập nhật thành bản vẽ hoàn công khi làm xong.

7. Chủ nhà nên kiểm tra gì trên bản vẽ điện trước khi thi công?

• Mỗi phòng đủ ổ cắm ở chỗ thật sự dùng: đầu giường, bàn làm việc, kệ tivi, mặt bếp.
• Thiết bị công suất lớn (máy lạnh, bình nóng lạnh, bếp từ, máy bơm) có mạch và aptomat riêng.
• Có thiết bị chống giật (RCD hoặc RCBO) cho mạch ổ cắm, phòng tắm, bình nóng lạnh.
• Có hệ thống tiếp địa nối tới ổ cắm 3 chấu và vỏ thiết bị kim loại.
• Cầu thang, hành lang dùng công tắc 2 chiều để bật tắt được ở hai đầu.
• Tủ điện đặt chỗ khô ráo, dễ với tới, từng aptomat có ghi tên mạch.
• Có ống chờ, mạch dự phòng cho nhu cầu sau này như sạc xe điện, điện mặt trời, thêm máy lạnh.

8. Vẽ và xem bản vẽ điện bằng phần mềm gì?

Ở Việt Nam, bản vẽ điện nhà ở phần lớn được vẽ bằng AutoCAD (tệp .dwg); công trình lớn dùng thêm Revit; tủ điện công nghiệp hay vẽ bằng EPLAN. Chủ nhà chỉ cần xem: hãy xin đơn vị thiết kế bản PDF, hoặc mở tệp .dwg bằng phần mềm xem miễn phí như Autodesk DWG TrueView hay Autodesk Viewer trên trình duyệt.

9. Câu hỏi thường gặp

Nhà cấp 4 có cần bản vẽ điện không?

Không cần bộ bản vẽ đầy đủ như nhà phố nhiều tầng, nhưng nên có ít nhất mặt bằng vị trí đèn, công tắc, ổ cắm và sơ đồ tủ điện. Vừa để thợ làm đúng ý, vừa để sau này sửa chữa nhanh.

Bản vẽ hoàn công điện là gì?

Là bản vẽ được cập nhật theo thực tế sau khi thi công xong, thể hiện dây thật sự đi đường nào. Đây là bản quan trọng nhất cần giữ lại, vì thi công thường thay đổi so với thiết kế ban đầu.

Không có bản vẽ thì làm sao biết dây đi trong tường?

Thợ dùng máy dò dây điện âm tường để tìm đường dây trước khi khoan, đục. Nếu sắp cải tạo, nên nhờ thợ dò và vẽ lại sơ đồ để dùng về sau.

Ký hiệu trên bản vẽ nhà tôi không giống bảng trên thì sao?

Mỗi đơn vị thiết kế có thể dùng ký hiệu hơi khác. Hãy xem bảng chú thích đi kèm bộ bản vẽ, hoặc hỏi lại người thiết kế cho chắc.

Thợ sửa điện có thi công theo bản vẽ có sẵn không?

Có. Thợ sửa điện của thosuadiennuoc.com đi dây mới, cải tạo hoặc kiểm tra hệ thống điện theo bản vẽ có sẵn; nhà chưa có bản vẽ thì khảo sát thực tế và báo giá trước khi làm. Gọi 0909 123 456 hoặc nhắn Zalo kèm ảnh bản vẽ.

Nguồn tham khảo: TCVN 7922:2008 Ký hiệu bằng hình vẽ trên sơ đồ; QCVN 12:2014/BXD Hệ thống điện của nhà ở và nhà công cộng; bộ ký hiệu IEC 60617 của Ủy ban Kỹ thuật Điện quốc tế.